maandag 24 juni 2019

9 weetjes over geleidehonden

Wist je dat er in Nederland 5 geleidehondenscholen zijn? Namelijk
Geleidehondenschool Ans L’abee,
Geleidehondenschool Herman Jansen,
Koninklijk Nederlands Geleidehonden Fonds (KNGF),
Gaus Geleide-& hulphondenschool en
Stichting DCN Geleidehonden (Dog Consultancy Nederland)

Wist je dat sommige hondenrassen geschikter zijn om hulphond te worden dan andere rassen?
Hondenrassen die je het meest tegenkomt als hulphond zijn labrador retrievers, golden retrievers, poedels en kruisingen hiervan.

Wist je dat de opleiding tot geleidehond begint met een jaar in een gastgezin? Vanaf 7 weken wordt de pup in zo’n gastgezin opgevoed volgens regels van de school waar hij/zij vandaan komt. In het gastgezin moet het hondje wennen aan alle dingen die het in de maatschappij tegen kan komen.

Wist je dat een blindengeleidehond zijn baas niet de weg wijst? De geleidehond zorgt ervoor dat zijn/haar blinde of slechtziende baas niet tegen hindernissen aan loopt en waarschuwt voor gaten, stoepjes of andere ongeregeldheden. Maar de baas van de hond moet zélf de weg weten. 

Wist je dat het moeilijkste dat een geleidehond moet leren een weigering is? Als een blinde baas een commando geeft dat hem/haar in gevaar kan brengen, bijvoorbeeld doorlopen als ergens een open trapgat is, moet de hond dat commando weigeren. Ongehoorzaam zijn gaat in tegen alle andere dingen die het dier heeft geleerd en is dus erg moeilijk.

Wist je dat een blindengeleidehond moet leren om psychologisch een meter breed en twee meter hoog te zijn om zijn/haar baas te beschermen tegen mogelijke obstakels? Onder een vlag of reclamebord ter hoogte van een mensenhoofd kan de hond zelf makkelijk door; toch moet het dier met begeleider daarvoor uitwijken.

Wist je dat koningin Juliana in 1953 persoonlijk aan het Nederlandsch Geleidehonden Fonds (NGF) het predicaat Koninklijk verleende? Sindsdien heet het fonds KNGF. 

Wist je dat honden niet het verschil kunnen zien tussen rood en groen? En dat ze ook geen inschatting kunnen maken van hoe snel verkeer rijdt? Een geleidehond kan dus niet bepalen wanneer zijn/haar baas veilig kan oversteken. Dat zal die baas zelf moeten besluiten op grond van gehoor (rateltikker), een restje zicht of met hulp van anderen.

Wist je dat volgens een onderzoek uit 2019 (door Ditmeijers Research) 40% van de geleidehondgebruikers in het jaar 2018 wel eens ergens geweigerd is? Dit terwijl wettelijk geregeld is dat geleidehonden in elke openbare gelegenheid toegelaten moeten worden.

woensdag 5 juni 2019

13 weetjes over geld

Wist je dat sinds 2011 ieder jaar in maart de Nationale Week van het Geld gehouden wordt? De week is bedoeld om leerlingen van de  basisschool te leren hoe ze goed met geld om moeten gaan.

Wist je dat er vóórdat er munten en papiergeld bestonden, allerlei voorwerpen als betaalmiddel gebruikt werden? Al meer dan drieduizend jaar geleden werden in China bijvoorbeeld kaurischelpen gebruikt als geld.

Wist je dat Romeinse soldaten in de tijd van Julius Caesar werden uitbetaald in zout? Dat was in die tijd erg kostbaar. Het Latijnse woord voor zout is ‘sal’ en dit vind je terug in het woord salaris.

Wist je dat elk bankbiljet vier echtheidskenmerken heeft, waaraan je kunt zien of het geen vals biljet is? Ieder echt biljet moet een watermerk hebben, er moet een hologram in verwerkt zijn, de inkt moet voelbaar zijn en het cijfer moet van kleur veranderen als je het biljet kantelt.

Wist je dat papiergeld helemaal niet van papier gemaakt is? Bankbiljetten zijn gemaakt van een mix van katoen en linnen. Zo is het steviger (het kan een wasbeurt in een broekzak overleven) en moeilijker na te maken.

Wist je dat alle Nederlandse bankbiljetten al sinds 1814 gemaakt worden bij drukkerij ‘Koninklijke Joh. Enschedé’ in Haarlem?

Wist je dat de randen van ons muntgeld allemaal verschillend zijn? Een dubbeltje heeft een ribbelpatroon in de rand, een munt van 20 cent 7 streepjes, een euro een onderbroken ribbelpatroon enz. Tegenwoordig een handig hulpmiddel voor blinden. Oorspronkelijk werden ribbels of inscripties aangebracht om te voorkomen dat er stiekem stukjes van de munten werden afgeslepen. Die waren namelijk toen nog van kostbare materialen als goud of zilver.

Wist je dat Nederlandse munten van verschillende soorten metaal worden gemaakt? De muntjes van 1, 2 en 5 eurocent zijn van verkoperd staal, 10, 20 en 50 eurocent-munten zijn van een mengsel van koper, aluminium, zink en tin. De 1 en 2 euro-munten zijn van nikkel, koper en messing. Ze hebben allebei 2 kleuren.

Wist je dat de euro in Nederland werd ingevoerd als wettig betaalmiddel op 1 januari 2002? Toch bestaan er euromunten met de jaartallen 1999, 2000 en 2001. Omdat er zoveel euromunten nodig waren, werd al ruim voor de datum van invoering begonnen met het slaan van de munten.

Wist je dat het verzamelen van munten (en kennis daarover) ‘numismatiek’ heet? Ook wel munt- en penningkunde.

Wist je dat al het Nederlandse muntgeld geslagen wordt bij de Koninklijke Nederlandse Munt in Utrecht? Dat gebeurt al sinds 1567.

Wist je dat er een hardnekkig fabel de ronde doet over wat je moet doen als iemand je dwingt geld op te nemen uit een automaat? Het verhaal is dat je dan je pincode achterstevoren moet ingeven, waarna de politie automatisch gewaarschuwd zou worden en te hulp zou komen. Banken en politie waarschuwen regelmatig dat je dit verhaal niet moet geloven.

Wist je dat een geldautomaat, als je pint en daarna vergeet om je geld mee te nemen, na ongeveer 30 seconden het geld weer inslikt? Je moet het daarna wel bij je bank melden om het geld terug te krijgen. .

donderdag 30 mei 2019

13 weetjes over duiven

Wist je dat de meest voorkomende duif in Nederland de houtduif is? Zijn officiële naam is Columba palumbus.

Wist je dat de beroemde Amsterdamse duiven afstammen van de wilde rotsduif? Hun oorspronkelijke woongebied is bergachtig. Veel steen en weinig groen is wat ze ook in de stad vinden. Daar kunnen ze dus prima mee leven.

Wist je dat de duif een internationaal symbool voor vrede is? De vredesduif wordt altijd afgebeeld met een olijftakje in zijn snavel. Dat verwijst naar het Bijbelverhaal over de ark van Noach. Daarin vindt een losgelaten duif na de zondvloed een olijftakje; teken dat er weer land boven water kwam.

Wist je dat bruidsparen soms op hun huwelijksdag symbolisch twee witte duiven loslaten? Die vliegen dan samen in één richting weg, wat een teken is van trouw aan elkaar.

Wist je dat (vooral stads)duiven ook wel ‘vliegende ratten’ genoemd worden? Ze dragen soms ziekteverwekkers bij zich waardoor mensen kunnen worden besmet. Dat gebeurt echter maar zelden.

Wist je dat Turkste tortels voor het eerst in Nederland broedden in 1949? Sindsdien is hun aantal snel uitgebreid. Ze staan nu al jaren op de zevende plaats bij de jaarlijkse tuinvogeltelling van Vogelbescherming Nederland.

Wist je dat tortelduiven hun hele leven dezelfde partner hebben? Ze zitten vaak dicht tegen elkaar op een tak te koeren. Tel daarbij op hun vermogen om zich snel voort te planten en het is duidelijk waar de aanduiding ‘tortelduifjes’ voor verliefde stelletjes vandaan komt.

Wist je dat houtduiven veel schade kunnen veroorzaken aan gewassen op het land? Daarom staat de houtduif op de landelijke vrijstellingslijst. Dat betekent dat er het hele jaar op deze vogels geschoten mag worden. Maar dat mag alleen als er schade is (of dreigt) aan landbouw- of natuurgebied (Artikel 2.15 Wet natuurbescherming)

Wist je dat er al heel lang een landelijke organisatie is voor alle postduivenverenigingen in Nederland? De Nederlandse Postduivenhouders Organisatie (NPO). Dat is dezelfde afkorting als die van de Nederlandse Publieke Omroep. Die laatste heeft in 2012 voor 100.000 euro de domeinnaam npo.nl overgekocht van de Postduiven Organisatie.

Wist je dat de duurste Europese duif ooit de duif Armando uit België is? De supersnelle lange-afstandsvlieger Armando bracht bij een veiling meer dan een miljoen op.

Wist je dat in de Tweede Wereldoorlog duiven gebruikt werden om boodschappen over te brengen? 32 duiven kregen na de oorlog een Dickin-Medaille voor heldhaftigheid en trouw.

Wist je dat de beroemdste duif uit de Tweede Wereldoorlog GI Joe was? In 1943 werd door een boodschap van GI Joe de bevolking van een Italiaans dorp gered van een verkeerd gepland bombardement.

Wist je dat een postduif onder ideale omstandigheden (wind mee) een snelheid kan halen van 130 kilometer per uur? Dat houdt ie niet lang vol. Lange afstand vliegers hebben meestal snelheden van tussen de 60 en 80 kilometer per uur. Met die snelheid kunnen ze maximaal zo’n 1200 kilometer achter elkaar vliegen.
Wist je dat er veel onderzoek is gedaan naar het vermogen van duiven om de weg naar huis terug te vinden? Belangrijk hierbij is de reuk, maar ook de stand van de zon en aardmagnetisme spelen een rol.

woensdag 22 mei 2019

12 weetjes over slakken

Wist je dat de slak het enige weekdier is dat ook op land leeft? De meeste soorten slakken leven in de zee en sommige soorten in zoet water.

Wist je dat slakken voor het grootste deel uit water bestaan?

Wist je dat (tuin)slakken zich voortbewegen met één grote spier, de voetzool. Door die samen te trekken en dan weer te strekken, komt de slak vooruit.

Wist je dat een slak ‘ogen op steeltjes’ heeft? Van de vier tentakels op de kop zijn er twee lichtgevoelig. De andere twee zijn voelsprieten, waarmee de slak ook kan ruiken. Bij gevaar trekt ie alle sprieten gauw in. 

Wist je dat slakken heel goed kunnen ruiken?

Wist je dat een slak eet met de radula, een rasptong, met heel veel kleine tandjes. Daarmee schraapt het dier z’n voedsel: bladeren, vruchten of bijvoorbeeld zeewier, af. Zo ontstaan de gaten die je vaak in plantenbladeren ziet na slakkenbezoek.

Wist je dat slakken tijdens het voortbewegen met een klier bij hun mond slijm aanmaken zodat ze makkelijker over ruwe oppervlakten kunnen glijden? Ze laten dan ook een zilverig slijmspoor achter.

Wist je dat wetenschappers al heel lang onderzoek doen naar mogelijke medische toepassingen van naaktslakkenslijm? Sterke lijm, gebaseerd op dit plakkerige slijm, zou bijvoorbeeld gebruikt kunnen worden om wonden te plakken, maar ook bij bijvoorbeeld operaties.

Wist je dat het huisje van een huisjesslak niet alleen een bescherming is voor vijanden, maar ook een bescherming tegen uitdroging? De schelp groeit mee met de slak. Als het (een beetje) beschadigd is, kan de slak het zelf repareren.

Wist je dat de meeste slakken zowel mannelijk als vrouwelijk zijn? Tweeslachtig wordt dit genoemd, of hermafrodiet. Bij de paring bevruchten twee slakken elkaar en leggen enkele weken later allebei eitjes in een kuiltje in de grond.

Wist je dat je slakken kunt eten? De meest gekweekte slakkensoort in Noord-Europa is de Helix Aspersa Maxima, oftewel de Gros Gris. Een andere bekende eetbare soort is de Wijngaardslak. Die was zo populair dat de soort dreigde uit te sterven. De wijngaardslak is nu een beschermde diersoort.

Wist je dat Brigitte Kaandorp in een youtubefilmpje vier minuten volpraat over het nutteloze bestaan van de naaktslak?

zondag 19 mei 2019

10 weetjes over glas

Wist je de grondstof van glas voornamelijk zand is? Het wordt gemengd met kalk en soda en verhit tot zo’n 1500 graden. Dan smelt het en kan bijvoorbeeld uitgegoten worden tot glasplaten.

Wist je dat glas in de natuur gevonden wordt in de lava van vulkaanuitbarstingen? Het is zwart en heet obsidiaan.

Wist je dat in de eerste eeuw voor Christus het glasblazen werd uitgevonden? Waarschijnlijk waren de eerste glasblazers Syriërs.

Wist je dat er op de maan ook glas aanwezig is? In de maanstenen die meegenomen zijn door astronauten zijn kleine, glazen kraaltjes te vinden. Het zijn stukjes gesmolten stof en steen, ontstaan bij meteoriet-inslagen.

Wist je dat kristal glas is waar een kleine hoeveelheid lood in zit

Wist je dat in mei 1978 in Den Bosch de allereerste glasbak werd geplaatst?

Wist je dat in Nederland ongeveer 80% van het verpakkingsglas in de glasbak wordt gegooid zodat er nieuw glas van gemaakt kan worden?

Wist je dat in Leerdam in1765 een flessenblazerij neergezet werd? Later werd die overgenomen door de Verenigde Glasfabriek. Tegenwoordig staat de fabriek bekend onder de naam Royal Leerdam Crystal. Vlakbij de fabriek is het Leerdamse glasmuseum.

Wist je dat op het Venetiaanse eiland Murano het wereldberoemde muranoglas wordt gemaakt? In Venetië wordt al vanaf de Romeinse tijd glas geproduceerd. In 1982 werd er officieel het duizendjarige bestaan van de glaskunst van Venetië gevierd.

Wist je dat er een wettelijke norm bestaat over hoeveel daglicht er in een (nieuwe) woning binnen moet komen? De norm heet NEN 2057 en bepaalt hoe berekend moet worden hoeveel ramen er moeten komen en hoe groot die moeten zijn.


zaterdag 27 april 2019

10 weetjes over Moederdag

Wist je dat in 1925 voor het eerst in Nederland Moederdag werd gevierd?

Wist je dat Moederdag zoals we dat tegenwoordig kennen, werd bedacht door de Amerikaanse Anne Jarvis? Haar eigen moeder zette zich tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog in voor andere moeders. Toen ze in 1905 overleed, wilde Anna Jarvis van haar sterfdag een speciale dag maken om alle moeders te eren. Ze promootte deze dag met succes: in 1914 riep president Woodrow Wilson de tweede zondag in mei uit tot nationale feestdag: Mothers Day.

Wist je dat in veel katholieke landen op 15 augustus Maria Tenhemelopneming wordt gevierd? In en om Antwerpen is deze dag ook Moederdag. Niet onlogisch, omdat Maria gezien wordt als de moeder der moeders.

Wist je dat in Amerika sinds 2002 ook Schoonmoederdag gevierd wordt? Dat gebeurt op de vierde zondag van oktober.

Wist je dat de Romeinen ook al een speciale dag hadden om moeders te eren? De eerste dag van maart was gewijd aan de godin Juno, echtgenote van Jupiter, de oppergod.

Wist je dat Moederdag in Nederland kort na de invoering enorm gepromoot werd door bloemkwekers? In 1927 werden er dertigduizend tulpen aan Rotterdamse schoolkinderen uitgedeeld om aan hun moeder cadeau te geven. Zo hielp de Koninklijke Nederlandse Maatschappij van Landbouw om Moederdag op de kaart te zetten.

Wist je dat in de jaren zeventig de feministen (Dolle mina’s) erg tegen Moederdag waren? In mei 1974 riepen ze Moederdag uit tot de dag van de achtarmige automaat. Een zoethoudertje voor de vrouwen die thuis alles moesten doen en van de overheid weinig steun kregen om te emanciperen.

Wist je dat Nederlandse vrouwen steeds ouder moeder worden? De gemiddelde leeftijd dat een vrouw haar eerste kind krijgt, was in 2017 bijna dertig jaar (29,8). In het jaar 2000 was het 29,1 en in 1980 werden vrouwen gemiddeld met 25,6 jaar voor het eerst moeder. (cijfers van het Centraal Bureau voor Statistiek)

Wist je dat in de 18e eeuw de Russische mevrouw Vassilyev 69 kinderen baarde? Allemaal tweelingen, drielingen of vierlingen.

Wist je dat de jongste moeder ooit het Peruaanse meisje Lina Medina was? Zij was vijf jaar, zeven maanden en 21 dagen oud toen ze (met een keizersnede) van een kind beviel.

zaterdag 13 april 2019

10 weetjes over koffie

Wist je dat koffiebonen eigenlijk helemaal geen bonen zijn, maar pitten oftewel zaden van de koffieplant?

Wist je dat de populairste koffiebonen de arabicabonen zijn? Ongeveer 70% van alle verkochte koffiebonen ter wereld is van de soort arabica.

Wist je dat donker gebrande koffie mínder cafeïne bevat dan lichter gebrande koffie? Als de bonen langer geroosterd worden, wordt er namelijk meer cafeïne uit gebrand.

Wist je dat een van de duurste koffiesoorten ter wereld gemaakt wordt van uitgepoepte koffiebonen? De koffiebessen worden eerst opgegeten door de Civetkat, die daarna de pitten uitpoept. De koffie van deze bijzondere bonen heet Kopi Luwak en kost meer dan 150 euro per pond.

Wist je dat koffie een van de meest verkochte producten ter wereld is? Alleen olie wordt nog meer verhandeld.

Wist je dat de koffieplant alleen gedijt bij een constante temperatuur en bij niet te zonnig en niet te nat weer. Het goede klimaat voor koffieplantages komt voor rond de evenaar, tussen de 25e noorderbreedtegraad en de 30e zuiderbreedtegraad. Daar bevindt zich dan ook de zogenaamde koffiegordel. (In meer dan 70 landen in die zone wordt koffie verbouwd)

Wist je dat volgens meerdere wetenschappelijke onderzoeken mensen die regelmatig koffie drinken minder kans hebben op alzheimer?

Wist je dat Nederlanders volgens peilingen van het Rijks Instituut voor Volksgezondeheid en Milieu gemiddeld ruim een halve liter koffie per persoon per dag drinken? Dat staat gelijk aan ongeveer vier koppen.

Wist je dat Cappuccino waarschijnlijk genoemd is naar de monniken van de order der kapucijnders? Deze monniken droegen een bruin gewaad (habijt) dat dezelfde kleur had als de koffie met veel melk.

Wist je dat de eerste webcam ter wereld gericht was op een koffiepot? In 1991 had een groep wetenschappers van de Cambridge University er genoeg van om voor niets naar de koffiekamer te lopen als die leeg was. Ze richtten een webcam op de koffiepot zodat iedereen vanaf z’n werkplek het beeld kon opvragen om te weten of er koffie in de pot zat.

dinsdag 26 maart 2019

11 weetjes over schapen

Wist je dat een schaap, net als een koe, vier magen heeft? De pens, de lebmaag, de boekmaag en de netmaag. 

Wist je dat schapen herkauwers zijn? Een paar keer per dag komt het onverteerde gras uit de eerste maag, de pens, terug naar boven en wordt het opnieuw gekauwd tot het fijn genoeg is om door te gaan naar de volgende magen. Zo halen de schapen maximaal energie uit hun voedsel


Wist je dat een schaap alleen in de onderkaak snijtanden heeft? Kiezen zitten er wel in de bovenkaak en verder een verhard stuk (dentaalplaat). Het gras dat het schaap eet, wordt met de onderste snijtanden tegen die plaat gedrukt en zo afgebeten. 


Wist je dat het Merinoschaap bekend staat om z’n wol? Door de vele huidplooien geeft deze schapensoort extra veel wol, van een hoge kwaliteit. Lange tijd had Spanje het alleenrecht om merinoschapen te houden, maar nu komen ze over de hele wereld voor. Met name uit Australië en Nieuw-Zeeland komt veel merinowol. 


Wist je dat de Ouessant (waarschijnlijk) het kleinste schapenras ter wereld is?


Wist je dat een schaap dat op zijn rug ligt, zelf meestal niet meer overeind kan komen? Vooral als de vacht zwaar is of als het schaap drachtig is, kan het zichzelf niet terugdraaien. Als het dier niet geholpen wordt, zal het stikken doordat de longen in de verdrukking komen. 


Wist je dat schapenwol lanoline bevat?Dit wolvet zorgt voor bescherming tegen regen, kou en wind. Lanoline wordt veel gebruikt in huidverzorgingsproducten.  Voor de mensenhuid is het verzachtend en helend. Ook zou het een anti reumatische werking hebben.  


Wist je dat de groene, blauwe of rode vlekken die je vaak op de rug van schapen ziet, aangeven of (en wanneer) het gedekt is? In de herfst worden er dekrammen tussen de ooien gezet. Deze hebben elk een afgevend kleurblok op de borst. Elke ooi die gedekt wordt, krijgt daardoor een kleurige vlek, waaraan de boer de stand van zaken kan bijhouden.


Wist je dat op 5 juli 1996 in Schotland het eerste gekloonde schaap ter wereld werd geboren? Haar naam was Dolly. Ze was een gezonde kloon, die ruim zes jaar oud werd. Dolly overleed aan een longziekte, die volgens wetenschappers niets te maken had met het feit dat ze gekloond was.


Wist je dat het Nieuw-Zeelandse schaap Shrek beroemd werd omdat het zich jarenlang niet wilde laten scheren? Shrek verstopte zich zes jaar lang in de grotten, waar hij in 2004 uiteindelijk gevangen werd. De scheerbeurt die het dier toen kreeg, leverde een legendarische 27 kilo wol op. Shrek werd een tv-ster en er werden verschillende kinderboeken over het schaap geschreven. 


Wist je dat een gaap een geitenvader en een schapenmoeder heeft en dat dat bij een scheit andersom is? Het gebeurt niet vaak dat zulke kruisingen geboren worden en zowel een gaap als een scheit is zelf onvruchtbaar. 

donderdag 21 maart 2019

10 weetjes over toevallige uitvindingen

Wist je dat Coca Cola eigenlijk bedoeld was als medicijn? De Amerikaanse apotheker John Stith Pemberton maakte het drankje in 1886, waarbij hij onder andere de bladen gebruikte van de cocaplant. Coca werd in die tijd gezien als een soort wondermiddel tegen o.a. hoofdpijn, buikpijn, stress en veroudering. De bijzondere drank met allerlei geheime ingrediënten werd eerst als siroop verkocht, maar later werd er koolzuur aan toegevoegd, waardoor het de bruisende cola wordt die we nu nog steeds kennen. Geen medicijn, maar gewoon een zoete frisdrank die tegenwoordig in de hele wereld bekend is. Het recept is nog steeds supergeheim en wordt bewaard in een speciale Coca-Cola kluis.

Wist je dat cornflakes toevallig zijn ontstaan? De gebroeders Kellogg lieten een tarwemengsel voor muesli veel te lang koken. Ze zagen toen dat de tarwebrij veranderd was in droge vlokken. Als je die roosterde, bleek het lekker spul op te leveren voor een ontbijtje.

Wist je dat klittenband werd ontdekt door een Zwitserse man die met zijn hond aan het wandelen was? Die hond rende lekker door de bosjes en bleef toen ergens vastzitten. Toen hij uit het bosje losgemaakt was, zat ie onder het kliskruid, van die harige balletjes die met hun piepkleine weerhaakjes overal aan blijven kleven. De baas van de hond bekeek die balletjes eens goed en bedacht toen dat je met van die minihaakjes heel handig dingen aan elkaar vast kon maken: zo ontstond het klittenband.

Wist je dat de eerste chips eigenlijk helemaal niet bedoeld waren als lekkernij? De New Yorkse kok George Crum maakte ze uit boosheid. Een lastige klant klaagde namelijk dat de frieten te dik waren en niet zout genoeg. Om de zeurpiet een lesje te leren sneed Crum een paar aardappelen in flinterdunne plakjes die hij frituurde. Daar gooide hij flink wat zout overheen. Maar tot zijn verbazing vond de klant het juist heerlijk en andere klanten wilden dit bijzondere, nieuwe gerecht ook wel proeven. Zo was per vergissing de chips uitgevonden. (Eigenlijk is het niet zo zeker dat het zo gebeurd is. Er bestond namelijk al een eerdere beschrijving van chips in een Engels kookboek. Maar het is een mooi verhaal, toch?)

Wist je dat het belangrijke medicijn penicilline door een foutje is uitgevonden? De wetenschapper Sir Alexander Fleming deed in 1928 onderzoek naar bacterieën (stafylococcen). Die bacterieën liet hij groeien in afgedekte schaaltjes in zijn laboratorium. Toen hij een keer niet goed had opgeruimd, ontdekte hij ’s morgens dat er schaaltjes open lagen en daar was een schimmel bijgekomen. Alexander Fleming zag dat waar de schimmel zat, geen bacteriën meer waren. Zo ontdekte hij dat deze schimmel een stof afscheidde die bacteriën kon doden. De stof werd penicilline genoemd en met dat medicijn worden veel mensen genezen van akelige ontstekingen.

Wist je dat zoetstoffen in plaats van suiker al meer dan honderd jaar gebruikt worden? De eerste zoetstof, saccharine, werd ontdekt door een vergissing van chemicus Constantin Fahlberg. Hij vergat op een dag na zijn werk in het laboratorium om zijn handen te wassen. Toen hij ’s avonds zat te eten, proefde hij iets zoets aan zijn handen. Het kwam van de chemicaliën waar hij die dag mee gewerkt had. Behalve de zo ontdekte saccharine bestaan er intussen ook allerlei andere kunstmatige zoetstoffen. Ze worden in plaats van suiker aan producten toegevoegd. Of worden (in de vorm van vloeistof of kleine, witte pilletjes) gebruikt  door mensen die om allerlei redenen geen suiker willen eten.

Wist je dat het theezakje begonnen is als een monstertje in een chique verpakking? Theehandelaar Thomas Sullivan verpakte zijn thee altijd in mooie, tinnen blikken. Toen deze blikken in 1904 ineens veel duurder werden, bedacht hij een ludieke manier om theemonsters naar klanten te sturen, namelijk in kleine, zijden zakjes. De klanten begrepen niet dat de thee eerst uit het zakje gehaald moest worden; ze deden het hele zakje in de pot. En waarom ook niet. Het werkte uitstekend en dat was dus de geboorte van het theezakje. (Pas veel later kreeg het de vorm die het nu heeft: het bekende, papieren zakje met een nietje bovenin)

Wist je dat de Amerikaanse ingenieur Percy Spencer de magnetron uitvond door een toevallige ontdekking? Spencer werkte (in 1945) voor een elektronicabedrijf. Daar had hij te maken met buizen voor radarinstallaties, die microgolven uitzonden. Op een dag liep hij langs zo’n buis met een reep chocola in z’n zak en die werd zacht. Percy Spencer onderzocht hoe dat kwam en ontdekte dat je met microgolven voedsel kunt verhitten. (De eerste magnetron was enorm groot en woog meer dan 300 kilo

Wist je dat bubbeltjesplastic oorspronkelijk niet als verpakkingsmateriaal werd bedoeld, maar als behang? Alfred Fielding en Marc Chavannes wilden in 1957 plastic behang maken – dat je makkelijk kunt schoonmaken. Maar hun plastic reliëfbehang werd geen succes. Niet aan de muur tenminste; wel om breekbare dingen in te verpakken. En je kunt ook zo lekker die plastic nopjes laten knallen!

Wist je dat post-its - de handige, (meestal) gele notitievelletjes die je overal op kunt plakken en weer af kunt halen – zijn ontstaan uit een mislukt experiment? Spencer Silver wilde in 1970 een supersterke lijm ontwikkelen, maar het werd niks. Als je twee vellen papier met zijn lijm aan elkaar plakte, kon je ze zo weer lostrekken. Zijn collega Art Fry gebruikte het spul om zijn boekenlegger tijdelijk vast te plakken. Handig. En dat bracht hem weer op het idee van de losse plakvelletjes voor notities.

maandag 11 maart 2019

10 weetjes over water

Wist je dat de oppervlakte van de aarde voor ongeveer 70 procent bedekt is met water? 

Wist je dat mensen voor meer dan de helft uit water bestaan? Namelijk tussen de 55 en 60%; bij mannen ligt het percentage iets hoger dan bij vrouwen. 


Wist je dat we in Nederland dan wel (meer dan) genoeg water hebben, maar dat wereldwijd een schaarste aan water dreigt. De voorspellingen van de VN zijn dat er – als er niets verandert – over twintig jaar een watertekort zal zijn van 40 procent.        

              
Wist je dat het op 22 maart Wereldwaterdag is? Het is een initiatief van de Verenigde Naties met de bedoeling op die dag aandacht te besteden aan de wereldwijde waterproblematiek. Sinds 1993 worden ieder jaar op 22 maart evenementen georganiseerd. Ook wordt er informatie verspreid over water, hoeveel we ervan gebruiken en hoe we dat verbruik zouden kunnen inperken. 


Wist je dat sinds 2009 op Wereldwaterdag een rivier wordt schoongemaakt? Elk jaar doen er honderden vrijwilligers aan mee om in een dag afval te verwijderen uit vele kilometers rivier. In 2019 worden delen van de Nieuwe Rijn, de Vliet, de Schie, de Maas en de Rotte aangepakt.


Wist je dat Nederlanders gemiddeld ongeveer 120 liter water per persoon per dag gebruiken? En dat is dan alleen nog maar het directe waterverbruik, voor douchen, het toilet, wassen, koken enz. 


Wist je dat je, behalve het water uit de kraan, nog veel meer water verbruikt door wat je eet en door de kleding die je draagt? Het gemiddelde waterverbruik voor voedsel is in Nederland (volgens het voedingscentrum) 3450 liter per dag. Wie alleen vegetarisch eet, kan dat tot ongeveer de helft verlagen.


Wist je dat een mens enkele weken zonder voedsel kan, maar hoogstens een week zonder water? Experts schatten in dat het menselijk lichaam ongeveer drie dagen zonder drinken kan. Is het erg warm, dan is dat korter. Raakt een mens uitgedroogd, dan daalt de bloeddruk tot een fataal niveau en zal hij/zij sterven.


Wist je dat een schipbreukeling midden op zee kan doodgaan van de dorst? Zeewater is te zout om te drinken; door het zout onttrekt het vocht uit het lichaam, waardoor je er juist meer dorst van krijgt.


Wist je dat van al het water op aarde 97.5% zout is en maar 2.5% zoet?

zondag 24 februari 2019

11 weetjes over kaas

Wist je dat voor een kilo kaas zo’n 10 liter koeienmelk nodig is? Voor zachte, jonge kaas is wat minder melk nodig dan voor harde, oude kaas. Oude kaas rijpt langer, waardoor er meer vocht verdampt en minder gewicht overblijft.

Wist je dat er van schapenmelk minder nodig is om een kaas te maken dan van koeienmelk?

Wist je dat mensen al minstens zevenduizend jaar geleden kaas maakten. In Polen werden in 2012 potten gevonden met resten van kaas. Mogelijk is de kunst van het kaasmaken nóg ouder, maar daar zijn geen onomstreden bewijzen van.

Wist je dat Nederlanders gemiddeld ongeveer 20 kilo kaas per persoon per jaar eten?

Wist je dat Nederland een van de grootste kaasproducenten ter wereld is?

Wist je dat de populairste kaassoort in Nederland Goudse kaas is? Meer dan de helft van de kaas die voor huishoudelijk gebruik gekocht wordt, is Goudse kaas.

Wist je dat graskaas gemaakt wordt van melk die koeien geven als ze na de winter weer buiten gras hebben gegeten? Het zou de kaas een milde, romige smaak geven. Graskaas moet minstens 4 weken gerijpt zijn. Rond april gaan koeien voor het eerst naar buiten, dus kun je vanaf mei de eerste graskaas kopen.

Wist je dat het +getal op een kaas aangeeft hoeveel procent vet de droge stof bevat? Van elke 100 gram kaas is 40 gram water en 60 gram droge stof. Een romige 50+ kaas bestaat dus niet voor de helft uit vet, maar voor 30%. Namelijk de helft van de 60% droge stof. 

Wist je dat er ook vegetarische kaas bestaat? Normaal gesproken wordt een stukje lebmaag van een kalf gebruikt als stremsel (dit zorgt voor het samenklonteren van de melk tot kaas). Voor vegetarische kaas wordt stremsel gebruikt dat níet van een dier afkomstig is: vegetarisch of microbieel stremsel.

Wist je dat in 2006 in de Noord-Hollandse plaats Winkel de grootste kaas ter wereld werd gemaakt? De kaas woog 600 kilo, had een doorsnede van 1.60 meter en om de kaas te keren was een speciale heftruck nodig.

Wist je dat de aanduidingen “jong”, “belegen”, “oude brokkel” en alles wat daartussen zit, allemaal hun eigen periode van rijping hebben?
Die zijn als volgt:
Jong – 4 weken.
Jong Belegen – 8-10 weken.
Belegen – 4-5 maanden.
Extra Belegen – 6-7 maanden.
Oud Belegen – 8-9 maanden.
Oud Snijdbaar – 1 jaar.
Snijdbaar overjarig – 1,5 jaar.
Oude Brokkel – minimaal 3 jaar.


9 weetjes over geleidehonden

Wist je dat er in Nederland 5 geleidehondenscholen zijn? Namelijk Geleidehondenschool Ans L’abee, Geleidehondenschool Herman Jansen, Konin...