vrijdag 17 januari 2020

11 weetjes over luizen

Wist je dat de wetenschappelijke naam van de hoofdluis Pediculus humanus capitis is?

Wist je dat mensen al minstens duizend jaar last hebben van hoofdluis? In Groenland werden in duizend-jaar-oude nederzettingen van Vikingen luizenresten gevonden.

Wist je dat de jeuk die je van hoofdluizen krijgt, niet van hun kriebelpootjes komt? Als een luis in je hoofdhuid prikt om bloed te drinken, spuit ie wat stollingsremmend speeksel in het wondje zodat het niet te snel weer dichtgaat. Daar krijgen veel mensen jeuk van (maar niet iedereen)

Wist je dat luizen ongeveer een maand leven? Als ze volwassen zijn, leggen vrouwtjesluizen ca 16 dagen lang elke dag 4 tot 8 eitjes. In een luizenleven is dat dus gemiddeld rond de honderd eitjes.

Wist je dat de eitjes van hoofdluizen neten worden genoemd en de net uitgekomen jonge luizen nimfen?

Wist je dat luizen zich niet via voorwerpen verspreiden, maar alleen van haar naar haar overstappen? Op kleding vind je vrijwel nooit luizen, in haarborstels dan weer wel, omdat daar ook haren in zitten.

Wist je dat een luis zo’n vijf keer per dag bloed drinkt van zijn gasthoofd?

Wist je dat mensen met het Ekbom Syndroom altijd jeuk op hun hoofd voelen en zeker weten dat dat van luizen komt, terwijl dat niet zo is?

Wist je dat meisjes veel vaker hoofdluis hebben dan jongens? Dat komt niet omdat ze viezer zijn, maar omdat ze vaker lange haren hebben en vaker haarcontact (samen een selfie bijvoorbeeld)

Wist je dat het luizen niks uitmaakt of je je haar elke dag wast of een keer per maand? Ze voelen zich net zo thuis op een schoon hoofd als op ongewassen pieken.

Wist je dat een luis acht uur lang zonder lucht kan? Langdurig je hoofd onder water houden helpt dan ook niet tegen luizen.

Wist je dat in Nederland een jaarlijkse luizendag is uitgeroepen? Bedacht door het Landelijk Steunpunt Hoofdluis. Het is de eerste woensdag na de voorjaarsvakantie. (In 2020 op 4 maart).

dinsdag 14 januari 2020

11 weetjes over de zon

Wist je dat de zon een ster is? Een ster bestaat uit kokendheet gas en geeft energie af in de vorm van hitte en van licht

Wist je dat de zon ruim vier en een half miljard jaar oud is?


Wist je dat de zon ongeveer 150 miljoen kilometer van de aarde af staat? Dat is een afstand waar een vliegtuig 26 jaar over zou doen.  


Wist je dat de zon volgens berekeningen van de wetenschap elke miljard jaar zo’n tien procent warmer wordt.


Wist je dat de zon verreweg het grootste object is in ons zonnestelsel? De zon bevat 99,8 procent van de massa van ons hele zonnestelsel. Van die andere 0,2 procent wordt het grootste deel gevormd door Jupiter. De aarde is maar een pluisje vergeleken bij die twee.


Wist je dat ons lichaam onder invloed van zonlicht vitamine D aanmaakt? Dit is goed voor de calciumopname uit je voeding en voor de opbouw van je botten en spieren.


Wist je dat bij een zonsverduistering de maan precies tussen de aarde en de zon in staat, waardoor de zon wordt afgedekt? 


Wist je dat Leonardo da Vinci al in de 16e eeuw een ontwerp maakte van een enorme spiegel waarmee je zonne-energie zou kunnen opwekken? Het ontwerp werd nooit uitgevoerd.


Wist je dat het grootste zonnepark van Nederland bij Kolkam langs de A7 ligt? Het bestaat uit 320.000 zonnepanelen en is eigendom van een Chinees bedrijf.


Wist je dat er sinds 2019 in Nederland een Landelijke Zonnekijkdag wordt georganiseerd door de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde (KNVWS)? Op die dag kun je door speciale telescopen veilig naar de zon kijken. In 2020 is de Zonnekijkdag op zondag 7 juli. (www.zonnekijkdag.nl


Wist je dat mensen zich gelukkiger voelen als de zon schijnt? Zonlicht zorgt namelijk voor de aanmaak van endorfine, ook wel ‘gelukshormoon’ genoemd.

vrijdag 20 december 2019

10 weetjes over zand

Wist je dat zand de meest geschikte ondergrond is om een gebouw op te zetten? Het zal niet verzakken omdat zand nauwelijks samendrukbaar is.

Wist je dat zandkorrels eigenlijk piepkleine stukjes steen zijn? Elke zandkorrel is onderdeel geweest van vast gesteente.

Wist je dat zand ook weer kan verstenen tot de zachte steensoort zandsteen

Wist je dat niet alle soorten zand geschikt zijn voor een kinderzandbak? Speelzand wordt extra gezuiverd en het moet ook genoeg binden om er bijvoorbeeld zandtaartjes of kastelen mee te kunnen maken.

Wist je dat er sinds 1991 een zandacademie bestaat? Een internationale groep kunstenaars die zandsculptuur-evenementen organiseert en workshops ontwikkelt over het maken van zandkunstwerken. Ze hebben een website: www.zandacademie.nl

Wist je dat de Sahara niet alleen maar een grote zandvlakte is, maar voornamelijk uit rotsen en stenen bestaat? Maar 20 procent van de Sahara bestaat uit zand.

Wist je dat Nederland 254 kilometer kust met zandduinen heeft? (De totale kustlengte van Nederland is 523 km.)

Wist je dat glas voor ongeveer 70% uit zand bestaat? Verder zit er kalk in en soda.

Wist je dat in Almere elk jaar het strandfestival Zand gehouden wordt? Het trekt ruim 25.000 bezoekers. Op zaterdag 22 augustus 2020 is de 13e editie van festival Zand

Wist je dat je in drijfzand niet kunt verdrinken? Je zult er niet verder dan tot je middel in wegzakken. Wel wordt het dan erg lastig om er weer uit te komen.

vrijdag 15 november 2019

14 weetjes over geiten

Wist je dat de geit al duizenden jaren geleden door de mens als huisdier werd gehouden?

Wist je dat geiten een hekel aan regen hebben? Hun vacht heeft geen vetlaagje dat het water tegenhoudt.

Wist je dat in de Middeleeuwen geiten geassocieerd werden met heksen en duivels? De duivel heeft op afbeeldingen vaak bokkenpoten en hoorns.

Wist je dat geiten (net als schapen en koeien) herkauwers zijn met vier magen: de pens, netmaag, boekmaag en lebmaag.

Wist je dat geiten goede klimmers zijn? Wilde geiten leven vooral in bergachtige gebieden.

Wist je dat een melkgeit per dag in ideale omstandigheden ongeveer 3 liter melk geeft? Bij een koe is dat tussen de 20 en 30 liter per dag.

Wist je dat niet alleen mannetjesgeiten een sik hebben? Ook vrouwtjesgeiten hebben er één, al is die wat kleiner (er zijn trouwens ook geitensoorten zonder sik)

Weet je dat een mannetjesgeit een bok wordt genoemd en een vrouwtjesgeit gewoon geit of ook wel sik? Een gecastreerde geit is een hamel.

Wist je dat alle melkgeiten op grote bedrijven (meer dan 50 dieren) verplicht ingeënt worden tegen Q-koorts? Ook geiten bij kinderboerderijen, zorgboerderijen en andere bedrijven waar publiek bij de dieren komt, moeten ingeënt worden.

Wist je dat geiten vroeger wel ‘armeluis-koe’ werden genoemd? Zo’n honderd jaar geleden hielden mensen die geen koe konden betalen, soms een geit voor de melk. Minder duur en ook goedkoper in onderhoud.

Wist je dat de meeste Nederlandse geitenhouders een handboek gebruiken dat ‘KwaliGeit’ heet? Het geeft een protocol om de kwaliteit van hun zuivel hoog te houden

Wist je dat de pupillen van een geit horizontale streepjes zijn? Zo’n liggend streepje zorgt ervoor dat de geit een breed gezichtsveld heeft – belangrijk voor een prooidier.

Wist je dat een jong van een geitenvrouwtje en een mannetjesschaap een scheit is en het jong van een vrouwtjesschaap en een mannetjesgeit een gaap.

Wist je dat geiten graag de vruchten eten van de Marokkaanse arganboom? Je ziet soms meerdere geiten in zo’n boom op de takken balanceren om het fruit te eten.

vrijdag 18 oktober 2019

14 weetjes over goud

Wist je dat zuiver goud te zacht is om sieraden van te maken? Om het sterker te maken wordt het gemengd met andere metalen. 
 

Wist je dat de aanduiding karaat aangeeft hoeveel zuiver goud een sieraad of ander gouden voorwerp bevat? Het zuiverste goud is 24 karaat: dat voor 99,99% uit puur goud bestaat. Het meest voorkomende gehalte in Nederland voor sieraden is 14 karaat (58,5% zuiver goud en 18 karaat (75% zuiver goud)

Wist je dat puur, 24 karaats goud, of fijngoud, veel wordt gebruikt in elektronica? Omdat goud niet roest en tot zeer dunne draadjes kan worden verwerkt, is het een goede geleider van elektriciteit. Het zit daarom vaak in printplaten en processoren.

Wist je dat een gram goud uitgewalst kan worden tot een vel bladgoud van een vierkante meter?

Wist je dat goud 19,3 keer zo zwaar is als water? Daarmee is het een van de zwaarste metalen

Wist je dat goud afkomstig is van buiten de aarde? Dit werd al langer gedacht, maar in 2017 vonden wetenschappers het bewijs: ze zagen twee neutronensterren op elkaar botsen. Daarbij kwam zoveel energie vrij dat hun materiaal het heelal in werd geslingerd: zware metalen, waaronder goud en platina.

Wist je dat men in de Middeleeuwen geloofde dat er een ‘steen der wijzen’ bestond die lood en andere metalen in goud kon veranderen? Alchemisten probeerden door onderzoek op allerlei manieren deze ‘steen der wijzen’ te ontdekken.

Wist je dat de naam gulden afgeleid is van ‘gouden’? De eerste gulden was dan ook van goud, en werd in 1252 geslagen in Florence, Italië. De naam gulden ontstond overigens pas later, de munten heetten eerst nog Florijn, naar hun ‘geboortestad’ Florence. 

Wist je dat gouden munten een kartelrand kregen om te voorkomen dat oplichters kleine beetjes goud van de rand zouden vijlen om achter te houden? Nog steeds hebben veel munten een gekartelde rand.

Wist je dat een Olympische gouden medaille niet helemaal van goud is? De vorm en het gewicht van de medailles zijn bij elke spelen verschillend, maar een vaste spelregel is, dat de gouden medaille van zilver moet zijn, met daar omheen een laagje goud dat zes gram weegt.

Wist je dat 40% van al het goud dat mensen ooit hebben gevonden, uit Zuid-Afrika komt?

Wist je dat gewoon in de Nederlandse rivier de Rijn voor de geduldige zoeker minuscule goudkorreltjes te vinden zijn?

Wist je dat verreweg het meeste goud op de wereld zich in de vloeibare kern van de aarde bevindt?

Wist je dat goud in sommige superdure restaurants als ingrediënt gebruikt wordt bij bijvoorbeeld toetjes? Het kan nl. geen kwaad om goud te eten. Zo kwam restaurant Serendipity 3 in New York in het Guiness Book of Records met het duurste dessert ooit: de Frrrozen Haute Chocolate à 16.500 euro

maandag 14 oktober 2019

11 weetjes over aardappels

Wist je dat de herfstvakantie (eind oktober, begin november) ooit werd ingesteld vanwege de aardappeloogst? Kinderen moesten thuis vaak helpen bij het rooien van de aardappels. Omdat zoveel kinderen wegbleven van school, werd er een week vakantie gegeven. Het rooien gebeurt nu met machines, maar de vakantie is gebleven.

Wist je dat een portie van ongeveer 200 gram gekookte aardappelen 150 kilocaloriën bevat en eenzelfde portie gekookte rijst ongeveer 250 kilocaloriën? Terwijl veel mensen aardappelen beschouwen als dikmakers en rijst juist gezien wordt als licht eten. 

Wist je dat de stengels en bladeren van aardappelplanten giftig zijn? De aardappelen zelf, ondergrondse knollen, bevatten ook een heel klein beetje van het gif solanine, maar niet zo veel dat het schadelijk is. Je moet wel altijd oppassen met groene plekken en uitlopers. Die zijn ook giftig en kun je maar beter ruim wegsnijden.

Wist je dat uit archeologische vondsten (in Zuid-Amerika) blijkt, dat al 4500 jaar v. Chr. Aardappelen werden gegeten?

Wist je dat er in Peru meer ruim 4200 soorten aardappels worden bewaard in het Biodiversiteitscomplex? In Peru hebben ze dan ook meer dan 1000 woorden voor de aardappel in al z’n verschijningsvormen.

Wist je dat Nederlandse boeren in eerste instantie niet enthousiast waren over aardappels? Het groen van de plant is giftig, net als de besjes. Dus dachten ze dat dat onmogelijk gezond voedsel zou kunnen opleveren. Pas in de achttiende eeuw werd de aardappel als voedsel gezien, om te beginnen in Friesland.

Wist je dat schoolmeester Kornelis Lieuwes de Vries uit Friesland het bekende aardappelras Bintje heeft gekweekt? Hij had al meer aardappelsoorten gekweekt. Elk nieuw ras vernoemde hij naar een van zijn eigen kinderen of naar een kind uit zijn klas. De soort die genoemd werd naar zijn leerling Bintsje Jansma is wereldberoemd geworden: het bintje.

Wist je dat aardappels heel geschikt zijn als handenwarmer? Vroeger kregen boerenkinderen ’s winters soms een of twee hete aardappels mee naar school. Aan de aardappel in hun jaszak konden ze onderweg hun handen warmen en later op de dag konden ze hem opeten.

Wist je dat Franse frietjes niet uit Frankrijk komen maar uit België? Amerikaanse soldaten die tijdens WOII in België gestationeerd waren, kregen daar voor het eerst de frietjes te eten. Omdat de voertaal van het Belgische leger Frans was, noemden de soldaten het Franse frietjes. Die naam hebben ze sindsdien gehouden.

Wist je dat de grootste aardappel ooit ruim twee kilo woog? De aardappel was 25 centimeter lang en werd geteeld door de heer Schotten.

Wist je dat tijdens de ruimtevlucht van de Space Shuttle Columbia in 1995 geëxperimenteerd werd met het kweken van aardappelen? Het was geen succes. De oogst bestond uit 5 kleine aardappeltjes.

vrijdag 4 oktober 2019

12 weetjes over pinguïns

Wist je dat de grootste pinguïnsoort de keizerspinguïn is? Deze kan ongeveer 1 meter 15 groot worden. De op een na grootste soort is de koningspinguïn, die ongeveer 90 cm groot wordt.

Wist je dat de meeste pinguïnsoorten om de beurt broeden, maar dat direct nadat de eieren gelegd zijn het mannetje altijd eerst aan de beurt is. Terwijl de ene ouder naar voedsel zoekt, broedt de ander. Alleen bij de keizerspinguïns nemen de mannetjes de hele broedtijd voor hun rekening.

Wist je dat pinguins niet kunnen vliegen? Door de lucht tenminste niet: wel gebruiken ze hun vleugels om door het water te ‘vliegen’. Ze kunnen zo wel een snelheid halen van 30 kilometer per uur. 

Wist je dat bij de meeste soorten pinguins de kuikens als ze groot genoeg zijn bij elkaar gebracht worden in een zogenaamde ‘crèche’. In een grote groep staan ze te wachten tot hun ouders terugkomen van het zoeken naar voedsel. Zo houden ze elkaar warm.

Wist je dat een pinguïnkuiken nog geen veren heeft, maar bedekt  is met wollig grijs of bruin dons. De ouders moeten ze goed warm houden, want het dons is niet wind- en waterdicht. Pas als de pinguïnjongen echte veren hebben, gaan ze de zee in.

Wist je dat pinguïns hun eigen jong feilloos kunnen herkennen aan het geluid dat het maakt?

Wist je dat pinguïns geweldig veel lawaai maken? Elk dier heeft z’n eigen roep en er wordt voortdurend geroepen om elkaar terug te vinden. Bij elkaar maakt een pinguïnkolonie net zo veel lawaai als een drukke snelweg, zo’n 80 decibel.

Wist je dat een pinguïn elk jaar een nieuw, waterdicht verenpak krijgt? Tijdens het ruien zijn ze een tijdje aan land. Ook komen ze aan land om te broeden en hun jongen groot te brengen. Verder leven ze in het water.

Wist je dat het zwart-witte verenpak van een pinguïn heel praktisch is? Als ze zwemmen, zijn pinguïns van bovenaf door vijanden bijna niet te zien met hun zwarte rug in het donkere water. Van onderaf is juist de witte buik slecht te onderscheiden tegen het lichte wateroppervlak.

Wist je dat een kolonie pinguïns zóveel poep produceert dat dat vanuit de ruimte door satellieten te zien is? Op die manier kunnen wetenschappers erachter komen op welke onherbergzame plaatsen kolonies van de keizerspinguïn leven.

Wist je dat een pinguïn tijdens  het jagen veel zeewater inslikt? Het zout dat ze zo binnen krijgen, raken ze weer kwijt door het uit te niezen.

Wist je dat in Nieuw-Zeeland in 2018 fossielen van een onbekende pinguïnsoort werden gevonden? Het waren pinguïns die hier tientallen miljoenen jaren geleden leefden, concludeerden onderzoekers. Deze soort, de Crossvallia waiparensis, kon 1 meter 60 lang worden. Dat is een stuk groter dan de keizerspinguïn.

woensdag 11 september 2019

12 weetjes over het geheugen

Wist je dat seks goed is voor het geheugen – in elk geval bij jonge vrouwen? Dit bleek uit een onderzoek in december 2016 onder 78 vrouwen tussen de 18 en 29. De proefpersonen die regelmatig seks hadden (volgens eigen zeggen) scoorden beter op geheugentestjes.

Wist je dat juist heel intelligente mensen vaak eenvoudige dingen vergeten. Het geheugen is bedoeld om vooral waardevolle informatie op te slaan. Daarbij is het belangrijk dat het brein zich richt op de dingen die ertoe doen en alle nutteloze informatie daar omheen zo veel mogelijk negeert. 


Wist je dat je geheugen bestaat uit een werkgeheugen en een langetermijngeheugen. In het werkgeheugen blijft informatie maar kort hangen. Dingen die je opvallen of waar je bewust  aandacht aan besteedt, kunnen in het langetermijngeheugen opgeslagen worden.

Wist je dat er gemiddeld zeven dingen in je werkgeheugen ‘passen’? Bijvoorbeeld zeven cijfers of zeven losse woorden. Door dingen samen te voegen kun je je werkgeheugen uitbreiden. 2017 onthoud je bijvoorbeeld niet als vier losse cijfers, maar als een jaartal.

Wist je dat neurowetenschapper Boris Konrad van de Nijmeegse Radboud Universiteit met zijn (Duitse) team in december 2015 het wereldgeheugenkampioenschap in China heeft gewonnen? Bij zo’n kampioenschap moeten deelnemers o.a. in een half uur een rij van meer dan 4000 getallen uit hun hoofd leren.

Wist je dat je speciale gebeurtenissen veel beter onthoudt dan gewone. Dingen die je iedere dag doet lijken zoveel op elkaar dat ze in je geheugen één brei worden. 

Wist je dat beweging heel goed is voor je geheugen? Het vermindert spanning en vergroot de toevoer van bloed naar de hersenen. Onderzoek heeft aangetoond dat mensen die veel bewegen minder kans hebben om Alzheimer te krijgen.

Wist je dat er een techniek bestaat om veel dingen snel te kunnen onthouden? De techniek wordt het geheugenpaleis genoemd en bestaat eruit dat je alle dingen die je wilt onthouden in je verbeelding een plaats geeft in een ruimte die je goed kent. 


Wist je dat het heel goed voor je hersenen is om regelmatig uitgedaagd te worden.  Door puzzels, memory of andere spellen te doen, kun je je geheugen trainen en met computerspelletjes train je bijvoorbeeld je reactievermogen en je oplettendheid. .

Wist je dat je iets beter kunt onthouden als je het opschrijft?

Wist je dat de Russische journalist Solomon Veniaminovitsj Sjeresjevski een fantastisch geheugen had. Hij kon moeilijke wiskundige formules, rijen met duizenden woorden en ook gedichten in andere talen onthouden en had maar een paar minuten nodig om dat alles uit zijn hoofd te kennen.

Wist je dat bij een chronisch slaaptekort je geheugen slechter gaat functioneren. Bij te weinig slaap krimpt de hippocampus; dat is een gebiedje in de hersens dat een belangrijke rol speelt bij leren, geheugen en emoties

vrijdag 30 augustus 2019

11 weetjes over spieren

Wist je dat je meer dan 600 spieren in je lichaam hebt? Of je nou een sportfanaat bent of de hele dag op de bank hangt, die (ruim) 600 spieren heeft iedereen.

Wist je dat de belangrijkste spier van een mens het hart is? Die spier pompt je bloed rond. Bij een volwassene pompt het hart ongeveer vijf liter bloed rond per minuut.

Wist je dat er als je je spieren gaat trainen, kleine scheurtjes ontstaan in de spiervezels? (Daardoor voel je spierpijn) Je lichaam repareert dat en maakt de vezel daarbij een tikkie sterker. Zo kun je bij de volgende training net iets meer aan. 


Wist je dat je kleinste spier in je oor zit?
Het zit vast aan het kleinste botje, de stijgbeugel. Dit piepkleine spiertje (de stapedius) trekt zich samen als je harde geluiden hoort. Daardoor dempt het geluid iets en dat helpt om gehoorbeschadiging te voorkomen.

Wist je dat je om te lachen wel 17 spieren in je gezicht gebruikt? Volgens sommige bronnen zijn het er 15, dat is dan misschien iets minder uitbundig. Om te fronsen heb je ruim 40 spieren nodig en om te praten wel 70.

Wist je dat er 600 verschillende spierziekten bestaan. De bekendste is ALS (Amyotrofische laterale sclerose), waarbij alle spieren steeds meer verslappen, uiteindelijk ook de ademhalingsspieren. Sommige spierziekten zijn dodelijk, andere niet, maar voor de meeste spierziekten is (nog) geen genezing mogelijk. 


Wist je dat het kampioenschap Sterkste Man van Nederland in 2014, 2016, 2017 en 2018 werd gewonnen door Alex Moonen. Het kampioenschap wordt jaarlijks gehouden in de maand juli en wordt uitgezonden op televisie. De winnaar van 2019 was Kelvin de Ruiter.

Wist je dat na je dertigste de spiermassa afneemt? Dit wordt sarcopenie genoemd (letterlijk: verdwijnend vlees) Wie weinig in beweging is, kan zo rond het 70e jaar de helft van alle spieren kwijt zijn.

Wist je dat astronauten in de ruimte veel spierkracht verliezen? Omdat ze gewichtloos zijn, gebruiken ze hun spieren te weinig. Vooral in hun benen, rug en billen worden de spieren dunner en slapper. Het is dan ook belangrijk dat ze elke dag een paar uur oefeningen doen.

Wist je dat de grootste spier van je lichaam de bilspier of gluteus maximus is? Je gebruikt hem als je opstaat van je stoel, maar ook om je bovenbeen te strekken bij het lopen of hardlopen.

Wist je dat Amerikaanse onderzoekers een kunstmatige spier  hebben ontwikkeld die via elektrische spanning kan uitzetten en krimpen en zo zeer zware lasten kan tillen? In 2017 publiceerden ze hun onderzoeksresultaten. De kunstspier van synthetisch materiaal kan een vijftien keer hogere spanning dragen dan een menselijke spier en kan duizend keer z’n eigen gewicht tillen.

woensdag 21 augustus 2019

10 weetjes over knopen

Wist je dat knopen om kleding mee vast te maken (of te versieren) al duizenden jaren bestaan? De oudste exemplaren die gevonden zijn, dateren van 1600 voor Christus

Wist je dat “van de blauwe knoop zijn” betekent dat iemand geen alcohol drinkt of zelfs tegen het gebruik van alcohol is? De blauwe knoop uit de uitdrukking was eigenlijk een insigne. Eind 19e, begin 20e eeuw werd zo’n blauwe herkenningsteken gedragen door leden van verenigingen die zich inzetten om drankmisbruik tegen te gaan

Wist je dat er tientallen verschillende manieren zijn om een stropdas te knopen? (Twee wiskundigen berekenden zelfs dat er 177.000 mogelijkheden voor zijn). Veel van de stropdasknopen hebben hun eigen naam, zoals de Orïentaalse knoop (de eenvoudigste om te knopen), de Eldredge-knoop (een van de moeilijkste) en de Windsor-knoop (geschikt voor een bruidegom)

Wist je dat de uitdrukking “de knoop doorhakken” afkomstig is uit een verhaal over Alexander de Grote? Deze kreeg het niet voor elkaar om een ingewikkelde knoop los te krijgen waarmee een wagen in de stad Gordium was vastgebonden. Hij hakte toen met zijn zwaard de knoop door. Wie de Gordiaanse knoop loskreeg zou volgens de legende heerser van de wereld worden. Alexander de Grote kwam een heel eind in dat streven.

Wist je dat bij een vrouwenbloes de knoopjes links zitten en bij een mannenoverhemd rechts? Een mogelijke verklaring is dat hooggeplaatste vrouwen vroeger werden aangekleed, terwijl heren altijd zichzelf aankleedden. Voor de kleedster zitten de knoopjes van de aan te kleden dame rechts, wat net iets makkelijker schijnt te zijn om dicht te maken.

Wist je dat een rattenkoning een groepje zwarte ratten is waarvan de staarten met een onontwarbare knoop aan elkaar vast zitten? De dieren kunnen geen kant op en verhongeren. In het Museum Mauritianum en Altenburg (Duitsland) is een geconserveerde rattenkoning te zien van 32 ratten.

Wist je dat de Inca’s een rekensysteem hadden dat bestond uit touwen met knopen erin? Deze worden quipus genoemd. Een quipu kan klein zijn, een handvol touwen, maar het kan ook bestaan uit honderden of zelfs duizenden touwen. Door op een bepaalde manier knopen in de touwen te leggen, werden cijfermatige gegevens vastgelegd.

Wist je dat de vaarsnelheid van een boot wordt weergegeven in knopen? Oorspronkelijk werd de snelheid letterlijk gemeten door middel van een touw met knopen. Zo’n touw, met ongeveer op elke 15 meter een knoop, werd met een gewicht eraan overboord gegooid. Dan werd gekeken hoeveel knopen in een halve minuut het water in gingen.
Een knoop is vastgesteld op 1852 meter per uur. Als een zeilbootje dus een snelheid van 10 knopen heeft, gaat het ongeveer 18,5 km. per uur.

Wist je dat Furoshiki de kunst is om vierkante lappen stof te knopen. De stof wordt meestal geknoopt tot verpakking van een cadeau of tot een draagtas of zak. Furoshiki komt uit Japan en doet denken aan origami, de papiervouwkunst.

Wist je dat er een internationaal gilde van knopenleggers bestaat? Het gilde, een soort vereniging, bestaat sinds 1982. Het werd opgericht aan boord van de “Discovery” bij de Tower Bridge in Londen. De bedoeling van het gilde is ‘het stimuleren van de kunst, de aardigheid en de wetenschap van het leggen, het bestuderen en het toepassen van knopen.
Iedereen die in knopen is geïnteresseerd kan lid worden van het gilde. Je betaald dan een kleine contributie en krijgt elk kwartaal een nieuwsbrief.

vrijdag 2 augustus 2019

12 weetjes over paarden

Wist je dat paarden staand kunnen slapen? Door een speciaal mechanisme in de benen, kan het paard zonder om te vallen rustig staan te dommelen. 

Wist je dat je aan de slijtage van een paardengebit kunt zien hoe oud het is? De uitdrukking: “Je moet een gegeven paard niet in de bek/mond kijken” betekent dus letterlijk dat je , als je een paard cadeau krijgt, niet moet gaan zeuren over hoe oud het dier is.  


Wist je dat het grootste paardenras de Clydesdale is? De gemiddelde schofthoogte van deze paarden is ruim 1 meter 80.  Het ras is bekend doordat de paarden gebruikt worden in reclames van het Amerikaanse biermerk Budweiser.

Wist je dat de hoogte van een paard ‘stokmaat’ genoemd wordt. Het wordt gemeten bij de schouder of de schoft. Er wordt dan ook wel gesproken van schofthoogte.

Wist je dat een paard dat zijn bovenlip opkrult zodat zijn tanden bloot komen, ingespannen aan het ruiken is? Dit heet flemen en paarden doen dit meestal als ze een bijzondere of onbekende geur proberen thuis te brengen. 

  
Wist je dat paarden kuddedieren zijn? In het wild leven ze in kuddes die in grootte kunnen variëren van 4 à 5 paarden tot meer dan honderd. Er zijn kuddes van merries en veulens met één volwassen hengst, maar ook kuddes van alleen hengsten.

Wist je dat de slokdarm van een paard vlak voor de maag met een sterke spier (de cardia) wordt afgesloten, zodat het eten niet terug kan? Paarden kunnen daardoor niet overgeven. Dat klinkt prettig, maar als een paard iets verkeerds eet, kan dat er dus ook niet meer uit.
 
Wist je dat In Nederland ongeveer 15 paardenmelkerijen zijn? Sommige mensen beweren dat paardenmelk beschermt tegen kanker, maar dit is niet wetenschappelijk bewezen.
 
Wist je dat het kleinste paardenras de fallabella is? Het ras heet zo naar de familie Falabella. Deze familie begon in de 19e eeuw in Argentinië met de minipaardjes te fokken. De schofthoogte van falabella’s is maximaal 87 centimeter.

Wist je dat een paard in ieder oor wel 16 spieren heeft? Het kan daarmee de oren 180 graden draaien. Een paard kan meer horen dan een mens en kan daarom soms schrikken van een geluid dat zijn ruiter helemaal niet hoort.

Wist je dat de hoogste paardensprong in 1949 gemaakt werd door het paard Huaso ex-Faithful met ruiter Alberto Morales? De sprong van 2 meter 47 hoog staat nog steeds genoteerd in het Guinness Book of Records als hoogste paardensprong ooit

Wist je dat in Amerika geleidepaardjes worden opgeleid als mogelijk alternatief voor geleidehonden? De kleine paardjes van het Falabella ras zijn hier geschikt voor.  In Europa is de eerste blinde persoon met een geleidepaardje Monique van den Abbeel uit Brugge. Sinds juni 2019 heeft ze Dinky om haar onderweg te begeleiden.

11 weetjes over luizen

Wist je dat de wetenschappelijke naam van de hoofdluis Pediculus humanus capitis is? Wist je dat mensen al minstens duizend jaar last hebb...